Vaccine dạng viên - khí giới tiềm năng chống Covid-19
Cầm trên tay một vỉ thuốc, Sean Tucker, giám đốc khoa học hãng công nghệ sinh học Mỹ Vaxart, nói: "Đây là dạng vaccine Covid-19 của chúng tôi".
Nhằm kềm chế tình trạng nCoV lây lan chóng mặt với các biến chủng nguy hiểm, thế giới đang cố đẩy nhanh chiến dịch tiêm chủng Covid-19. Tuy nhiên, chướng ngại đã xuất ngày nay nhiều nơi, không chỉ bởi nguồn cung vaccine hạn chế, mà còn do không có dây chuyền bảo quản lạnh hay đủ nhân lực để tiêm cho người dân.
Trong thay khắc phục thách thức đối với việc bảo quản và vận tải vaccine, công ty Vaxart, hội sở tại San Francisco, hy vọng giải quyết được vấn đề bằng vaccine Covid-19 dạng viên, có thể được dùng trên toàn thế giới mà không vấp phải những hạn chế của vaccine dạng tiêm.
"Bạn có thể gửi vaccine qua đường bưu điện hoặc thiết bị bay không người lái. Đó là điểm tuyệt vời của vaccine dạng viên. Lợi thế nằm ở chỗ không cần những điều kiện y tế đủ tiêu chuẩn để tiếp thụ, không cần dây chuyền bảo quản lạnh", tấn sĩ Tucker tuần trước cho biết. Vaccine Covid-19 dạng viên tiềm năng của Vaxart đang được thể nghiệm Giai đoạn Hai.
Những loại vaccine Covid-19 dạng tiêm giờ đòi hỏi một số hình thức bảo quản lạnh để duy trì hiệu quả, như vaccine của AstraZeneca phải được giữ trong điều kiện 2-8 độ C, hay vaccine của Pfizer cần bảo quản ở nhiệt độ -70 độ C.
đề nghị này đặt ra thách thức đối với các quốc gia thu nhập thấp và làng nhàng. Một nghiên cứu năm 2018 cho thấy 59% cơ sở y tế ở những nước này thiếu nguồn điện ổn định để duy trì điều kiện bảo quản lạnh. Ngoài những khu vực tại châu Phi hay Ấn Độ, vấn đề bảo quản còn gây trở lực đối với các vùng nông thôn của Mỹ hay những nơi heo hút ở Australia.
Những "vaccine ấm" đang được phát triển sẽ giúp việc bảo quản và phân phối dễ dàng hơn nhiều, tạo ra một cuộc cách mạng trong đối phó đại dịch, đặc biệt tại những nơi khí hậu nóng và điều kiện hạn chế hơn, theo bình luận viên Debarshi Dasgupta của Straits Times.
Một loại vaccine do Viện Khoa học Ấn Độ (IISc) và startup công nghệ sinh vật học Mynvax phát triển đã tạo ra bước tiến đáng chú ý trong hướng đi này. Các nhà nghiên cứu, bao gồm cơ quan khoa học quốc gia Australia, ghi nhận vaccine này vẫn ổn định ở 37 độ C trong tối đa một tháng và 100 độ C trong tối đa 90 phút. Kết quả thí điểm trên chuột hồi tháng trước cho thấy vaccine có thể tạo phản ứng miễn dịch mạnh mẽ với Covid-19, vô hiệu hóa được 4 biến chủng nCoV, bao gồm Delta.
tiến sĩ Raghavan Varadarajan, giáo sư tại IISc và là người đồng sáng lập Mynvax, cho biết vaccine của họ rất có thể sẽ ở dạng bột đông khô, đi kèm một loại chất lỏng hỗ trợ đựng trong lọ riêng. Chất lỏng này là một thành phần được sử dụng trong vaccine để tạo phản ứng miễn dịch mạnh mẽ hơn.
Cả bột và chất lỏng đi kèm đều có thể được bảo quản ở nhiệt độ phòng và chuyên chở dễ dàng. Chúng sẽ phải được trộn với nhau, tạo thành dung dịch vaccine để tiêm. Các thí điểm lâm sàng dự kiến bắt đầu trong vòng 6 tháng tới và sản phẩm sẽ có giá rẻ hơn những vaccine hiện giờ, được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt tiêm chủng cho Ấn Độ, nơi chưa đến 10% dân số được tiêm đầy đủ.
Tuy nhiên, phương án sản xuất "vaccine ấm" không được nghiên cứu nhiều trên toàn cầu. Theo một bài bình luận đăng trên tạp chí y khoa Lancet hồi tháng 3, các nước phát triển "không đích thực quan tâm" đến việc phát triển những vaccine chịu nhiệt, bởi họ không phải lo lắng về khả năng bảo quản lạnh. bởi thế, những "vaccine ấm" không được các nhà phát triển và tổ chức tài trợ ưu tiên, bất chấp nhu cầu từ các nước thu nhập thấp và nhàng nhàng.
Nhằm đáp ứng nhu cầu bị bỏ qua này, tấn sĩ Tucker quyết định đeo đuổi phương án sinh sản vaccine dạng viên, chiến lược mà Vaxart đang tập trung. Hồi tháng 5, ứng viên vaccine của họ đạt kết quả thí nghiệm Giai đoạn Một đầy hẹn, cho thấy phản ứng của tế bào CD8+ T mạnh hơn so với các vaccine của Pfizer và Moderna. Đây là một loại tế bào bạch cầu chịu bổn phận tạo ra phản ứng miễn dịch.
Nếu mọi thứ trơn tuột, Vaxart hy vọng có thể nộp đơn xin chuẩn y sử dụng khẩn vaccine dạng viên của mình trong vòng một năm tới, đồng thời hướng đến sản xuất hàng triệu, thậm chí hàng tỷ liều vaccine mỗi năm với giá cả hợp lý.
Vaccine dạng viên còn có thể giúp giải quyết vấn đề ngại ngần tiêm chủng. Theo kết quả khảo sát hồi đầu năm của Vaxart, gần 19 triệu người Mỹ trưởng thành cho biết họ sẽ dùng vaccine nếu nó ở dạng viên, thay vì dung dịch tiêm.
mặc dầu vậy, việc phát triển công thức vaccine dạng viên là một thách thức lớn, bởi không phải lúc nào cũng hiệu quả với người như thí điểm trên động vật. Do đó, nhóm nghiên cứu tại Vaxart phải tụ hội vào việc bảo đảm hiệu quả tốt nhất ở người.
Ngoài Vaxart, công ty dược phẩm Oramed của Israel cũng đang theo đuổi việc sản xuất vaccine Covid-19 dạng viên nang, dự kiến bắt đầu thí điểm lâm sàng trên người vào tháng tới, ngay sau khi nhận được quyết định phê duyệt rốt cục từ Bộ Y tế Israel.
Oramed, công ty chuyên bào chế phiên bản dùng qua đường uống đối với các loại thuốc tiêm, hồi tháng 3 cho biết ứng viên vaccine Covid-19 dạng viên nang, được công ty hợp tác phát triển cùng hãng Premas Biotech của Ấn Độ, đã sản sinh kháng thể khi được thí điểm trên lợn.
Nadav Kidron, tổng giám đốc Oramed, cho biết loại viên nang của họ còn có thể được sử dụng như một liều vaccine tăng cường, trong bối cảnh một số quốc gia đang coi xét phương án tăng liều tiêm trước thách thức từ biến chủng Delta. Israel đã bắt đầu tiêm liều vaccine Covid-19 thứ ba cho những người bị suy giảm miễn dịch và nhóm từ 60 tuổi trở lên.
"Vaccine dạng uống của chúng tôi không cần giữ lạnh sâu như những vaccine Covid-19 khác. Đặc biệt tại những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề của Covid-19 nhưng chiến dịch tiêm chủng bị đình trệ, vaccine dạng uống có thể đổi thay cuộc chơi", Kidron nhận định.
Ánh Ngọc (Theo Straits Times, Times of Israel)
